Europejskie stolice kultury 2017
Każdego roku dwa europejskie miasta otrzymują zaszczytne miano Europejskiej Stolicy Kultury. W 2017 roku tytuł ten przypadł duńskiemu Aarhus oraz Pafos na Cyprze.
Aarhus – miasto Wikingów
Aarhus założone zostało w średniowieczu przez Wikingów na wschodnim wybrzeżu Jutlandii. W XVII wieku polska dywizja jazdy, dowodzona przez hetmana Stefana Czarneckiego, odbiła miasto z rąk Szwedów.
Obecnie Aarhus jest nowoczesnym i dynamicznie rozwijającym się miastem, a tutejszy ratusz uważany jest za jeden z najlepszych przykładów duńskiej architektury. Jest tu kilkanaście uczelni, gdzie kształci się kilkadziesiąt tysięcy studentów z całego świata, którzy wieczorami zapełniają liczne kawiarnie i restauracje w starej części miasta.
Dumą miasta jest gotycka katedra pod wezwaniem św. Klemensa – najdłuższy kościół Danii (93 m), ozdobiony XV-wiecznymi malowidłami z ogromnym ołtarzem – monumentalnym tryptykiem bogato zdobionym dziesiątkami pozłacanych rzeźb. W podziemiach banku obok katedry jest niewielkie Muzeum Wikingów z fragmentem wykopalisk archeologicznych z tego okresu. Można też zwiedzić Muzeum Okupacji oraz Muzeum Kobiet (Kvindemuseet), gromadzące eksponaty i zdjęcia dokumentujące życie duńskich kobiet i obrazujące przemiany zachodzące w duńskim społeczeństwie przez stulecia.
Arhus jest też centrum muzycznym z Domem Muzyki, w którym mieszczą się liczne instytucje, takie jak Orkiestra Symfoniczna, Opera i Duński Instytut Muzyki Elektroakustycznej. Można tu posłuchać muzyki klasycznej, współczesnej, jazzu lub rocka. W udostępnionym publiczności rozległym parku Marseliborg w południowej części miasta, stoi letni pałac duńskiej królowej Małgorzaty II.
W Aarhus, nazywanym też „Największym na świecie małym miasteczkiem” znajduje się najciekawszy duński skansen Den Gamle By, w którym zgromadzono 75 zabytkowych budynków. W miasteczku jest poczta, szkoła, kościół teatr i wiatrak, a po stawie pływają żywe kaczki.
Można tu zobaczyć jak niegdyś żyli Duńczycy, bowiem pieczołowicie odtworzono tradycyjne zajęcia rzemieślników – złotników, kowali, garncarzy i stolarzy, którzy w strojach z epoki prezentują swoje umiejętności. W sklepie można kupić świeże, upieczone w zabytkowej piekarni bułki i ciastka, śledzie z beczki, grubo mieloną razową mąkę czy słodycze. Pachnie świeżo zaparzoną kawą, a na ladzie leży gazeta z 1864 roku. W salonie posłuchać można gry na klawikordzie w wykonaniu starszej pani w XIX-wiecznym stroju, a w kuchni spróbować dopiero co ugotowanego kapuśniaku. Najmłodsi mogą pobawić się w gry, w które bawiły się dzieci w średniowieczu.
W podmiejskim XVIII-wiecznym dworze w Moesgård znajduje się znane Muzeum Prehistoryczne, gdzie eksponowane jest znalezione w torfowisku zmumifikowane ciało Człowieka z Grauballe. Są tu także kamienie runiczne oraz broń i narzędzia używane przez Wikingów. W rozległym parku zrekonstruowano dolmen, świątynię z epoki kamiennej, dom z epoki żelaza, szachulcowy młyn wodny oraz osadę Wikingów. Pod koniec lipca można wziąć udział w odbywającym się tu zlocie współczesnych Wikingów. Pokazom walk i jazdy konnej towarzyszy strzelanie z łuku i rzucanie dwustronnym toporem, a także jarmark wyrobów rzemieślniczych z drewna, skóry i metalu, biżuterii na motywach nordyckich oraz degustacja tradycyjnych potraw skandynawskich wojowników, pieczonego mięsiwa i pysznych placków z miodem i konfiturami.
Miasto jest kulinarną stolicą Danii. W 2015 roku dzięki gwiazdkom Michelin nadaną trzem miejscowym restauracjom: Frederikshoj, Gastromé i Substans, to drugie największe miasto Danii wyprzedziło Kopenhagę. Rok później Aarhus uhonorowane zostało tytułem Europejskiego Regionu Gastronomii 2016. Co roku, w sierpniu w ramach 10-dniowego festiwalu kultury i sztuki Aarhaus Festuge, na wybrzeżu, odbywa się sławny Food Festival.
Aarhus to także jedno z najbardziej przyjaznych rowerom miejsc w Europie. Z wyspą Zelandią, na której leży Kopenhaga, łączy je najszybszy na świecie prom, a obecnie trwa tu budowa największej w Skandynawii publicznej biblioteki. Dumą miasta jest Muzeum Sztuki Współczesnej ARoS, w którym zgromadzono kolekcję 1100 obrazów, 400 rzeźb i instalacji, 200 materiałów wideo, a także ponad 7000 rysunków, zdjęć i grafik. W nowoczesnym gmachu z 2004 roku można obejrzeć dzieła m.in. Warhola i Cezanne’a oraz prace takich międzynarodowych artystów, jak: Bill Viola, Tony Oursler, Carsten Höller, Miwa Yanagi oraz James Turrell.
Podmiejskie osiedle Nye będzie całkowicie pozbawione ruchu samochodowego. Zamieszka w nim 15 tys. osób. Otoczone polami i zagajnikiem osiedle zostało podzielone na strefy oddzielone od siebie parkami i jeziorami, połączy z centrum miasta linia tramwajowa.
Pafos – miasto Afrodyty
W pobliżu Pafos na południowym brzegu Cypru, w miejscu, gdzie fale Morza Śródziemnego rozbijają się o samotne skały, z morskiej piany narodziła się Afrodyta, grecka bogini piękna i miłości. W pobliżu zbudowano jej wspaniałą świątynię, do której przybywali pielgrzymi z całego świata starożytnego. Dzisiaj na tę wyspę słońca i miłości pielgrzymują turyści z całej Europy, spragnieni wypoczynku nad ciepłym morzem.
Cypr to wyspa o wspaniałym klimacie, pełna zabytków liczącej kilka tysięcy lat historii, ma czyste morze i słońce świecące przez 300 dni w roku.
Tu – według mitologii greckiej – żył boski kochanek Afrodyty – Apollo. Tu, w mieście Kition (obecnie Larnaka), urodził się filozof Zenon, nauczał św. Paweł, a Łazarz – ten wskrzeszony przez Jezusa – był przez lata biskupem Larnaki. Cypr odwiedził też podczas wyprawy krzyżowej król Anglii, Ryszard Lwie Serce.
Po Egipcjanach, Grekach, Rzymianach, krzyżowcach, Wenecjanach, Turkach, Anglikach i wielu innych najeźdźcach pozostały liczne pamiątki. W zacisznych dolinach gór Troodos, których najwyższy szczyt ma prawie 2 tysiące metrów, kryją się malownicze klasztory, powstałe w czasach, gdy wyspę we władanie obejmowało chrześcijaństwo, wypierając kult dawnych greckich bogów. W kilku z nich są ikony Matki Bożej, według legendy namalowane przez św. Łukasza. W górskich kościółkach zobaczyć można wspaniałe wenecko-bizantyjskie freski, zaliczane do światowego dziedzictwa kultury. W górach zachowało się najwięcej obyczajów i tradycji cypryjskich. Przetrwał kunszt dawnego rękodzieła, można kupić wspaniałe koronki, ceramikę, wyroby ze skóry i srebra.
W starożytnym Pafos warto posiedzieć w malowniczym porcie w rybackiej tawernie, gdzie między stolikami spacerują oswojone pelikany, odwiedzić rzymskie wille ze wspaniałymi mozaikami odkrytymi przez polskich archeologów, a w pobliskim Palea Pafos zwiedzić ruiny najważniejszej w całym greckim świecie antycznym świątyni bogini Afrodyty i zażyć odświeżającej kąpieli w miejscu, gdzie, według legendy, narodziła się z morskiej piany ta bogini piękna i miłości.
Chociaż na pierwszy rzut oka Pafos wydaje się bardziej nadmorskim kurortem niż stolicą kultury, jednak jest to jedno z najstarszych miast w Europie. Ślady pierwszych osad pochodzą jeszcze z neolitu, a Pafos widziało rozwój i upadek niejednego imperium.
Tekst i zdjęcia: Grzegorz Micuła
